Dagelijks verslag

Hier doet Tim Olthof dagelijks verslag van de gebeurtenissen tijdens het Ontmoeten-project Bartók Boost.

Dag 1 Bartók Boost 2009

 

Op maandag 30 maart 2009 was het eindelijk zover. De 63 leerlingen van de Berg en Bosch-school gingen naar het Muziekcentrum van de Omroep in Hilversum. Met een grote bus werden de leerlingen met hun (±) 12 begeleiders opgehaald van school. Deze, voor de leerlingen en voor de begeleiders, enerverende dag begon extra spannend toen we er achter kwamen dat de bus op de verkeerde locatie stond te wachten. Toen de bus er eenmaal was, bleken er ook nog eens te weinig zitplaatsen te zijn! Gelukkig waren er genoeg docenten en hebben een aantal leerlingen een  gezellige privé-tocht met hun meester of juf in de auto gehad.

 

De sfeer in het mooie gebouw van het MCO (Muziekcentrum van de Omroep) was ’s ochtends erg goed. Toen ik binnen kwam, merkte ik duidelijk dat de workshopleiders er zin in hadden en goed voorbereid er een leuke week van wilden maken. Ik werd goed opgevangen en aan het werk gezet. Ik was hier hartstikke blij mee want ook ik kom om te werken en het was een mooie manier om het gebouw en mijn nieuwe collega’s (voor deze week) te leren kennen. Deze workshopleiders waren om 8:30 uur allen aanwezig om hun ‘thuislokalen’ in te richten en alle benodigdheden klaar te zetten. De ruimtes die voor de workshops beschikbaar gesteld waren, zagen er erg mooi uit. Ook vanuit de begeleiders kwamen er veel complimenten over de organisatie.

Er zijn 5 workshops ingericht:

·        Dans

·        Muziek

·        Tekst

·        Graffiti

·        Multimedia

 

Alle benodigdheden lagen binnen handbereik. De materialen waren dan wel aanwezig op het MCO, dan wel op de Berg en Bosch-school of werden meegenomen door de workshopleiders.  Vooral bij de workshop multimedia (begeleid door Carina Ellemers) was nogal wat technisch materiaal aanwezig. Gelukkig bleek  Max Boeree (technicus, saxofonist bij het Metropole orkest) een duizendpoot te zijn. Ook educatief medewerkster Iris Oltheten was in haar element. Ik vroeg haar of ze zenuwachtig was omdat dit haar eerste grote project was, waarop ze reageerde: ‘Ik was eerst een beetje bang dat we met de voorbereidingen niet helemaal op tijd klaar zouden zijn maar nu ben ik alleen maar blij met hoe het gaat’. Tjitske Bersema (regie) heeft bij alle workshops gecheckt of er gestart kon worden en of iedereen tevreden was. Doordat de bus met leerlingen te laat was, had iedereen nog tijd voor een kop koffie.

 

Rond 09:45 uur kwamen de kinderen die gespannen om zich heen keken. (Volgens mij keek ik ook zo toen ik de eerste keer het gebouw inliep). Michael Klier (educatief medewerker en workshopleider ‘muziek’) begeleidde iedereen naar de ruimte waar we gezamenlijk gingen starten. Hier konden de leerlingen even plaats nemen en werden zij en hun docenten van harte welkom geheten. Michael vertelde kort wat er van hen verwacht werd en wat zij konden verwachten. De workshopleiders werden voorgesteld en de leerlingen konden daarna met hen meelopen naar hun studio.

De leerlingen waren van te voren door de school ingedeeld in groepen. Zij hadden hun voorkeur mogen aangegeven en er was door de docenten gekeken naar kwaliteiten en combinaties van kinderen in groepsverband. Het resultaat was dat er (vrij) stabiele groepen gevormd waren en de leerlingen vooraf wisten wat ze ongeveer gingen doen. Voor leerlingen met een autisme spectrumstoornis is het belangrijk dat ze duidelijkheid en structuur hebben. Nu is een dergelijke kunstweek natuurlijk al extra spannend en anders dan normaal. De structuur van hun wekelijkse werkdagen ontbreekt. Juist door voorbereidend werk van de docenten, maar óók door de duidelijke regie van MCO medewerkers en workshopleider, konden de kinderen genieten. Natuurlijk speelt ook de inhoud van de workshops hierbij een grote rol. Ik heb de leerlingen in de korte tijd creatief, enthousiast en open met de opdrachten en met elkaar zien werken.

Enkele leerlingen vonden het toch wel erg spannend. Daarom was er in de aula een ‘timeout’ opgezet. Net als op school kunnen de leerlingen in de ‘timeout’ wat lezen en tot rust komen.

 

Bij de start workshop muziek vroegen begeleiders Jantje van der Wurff en Michael Klier de leerlingen om kort wat over zichzelf te vertellen. Bij elke leerling die vertelde geen instrument te bespelen, zei Jantje hardop en standvastig: ‘Jawel! Jij kan wel instrumenten bespelen!’ De leerlingen moesten hierom lachen. Toen hen om 12:45 uur gevraagd werd wat ze gedaan hadden, kwamen ze allemaal tot de conclusie dat Jantje gelijk had gekregen! Ze hadden deze dag eigelijk best veel op instrumenten gespeeld!

Wat mij opviel was dat de begeleiders de leerlingen in het begin vroegen wat zíj wilden doen. Ik vind dit een belangrijke stap bij het werken met deze leerlingen. Vrijheid geven om creativiteit naar buiten te laten komen.

Bij de workshops graffiti en multimedia begonnen de leerlingen hun eigen naam te bewerken. De start van de workshop multimedia was een youtube filmpje en dus een schot in de roos. De graffiti begeleiders Wessel en Stein Koning waren de workshop begonnen met een technisch verhaal over graffiti. Het viel me op dat zij de besproken termen als ‘binnen –en buitenlijnen’ tijdens het werken herhaalden en zo controleerden of de kinderen het snapten. De leerlingen waren geconcentreerd hun eigen naam in echte graffitiletters te tekenen. Zij zullen morgen (dinsdag 31-03-‘09) bij andere workshops inspiratie op gaan doen (‘stelen’ zoals Wessel dat noemt) om zo hun materiaal aan te laten sluiten bij de uiteindelijke voorstelling.

 

Om 11:30 uur was er een gezamenlijke pauze ingelast. Dit blijft zo deze week om de leerlingen toch structuur te bieden. In deze pauze kon ik mooi wat leerlingen om reacties vragen. Ik merkte dat de kinderen het leuk vonden elkaar weer te zien en elkaar te vertellen over hun ervaringen. Het was goed voor een groot aantal leerlingen even iets anders te doen en bijvoorbeeld  te kunnen praten over hun favoriete tekenfilmfiguur of iets dergelijks.

 

Wilfried van Poppel (dans) heeft de leerlingen na hun pauze eerst weer even rustig laten zitten. Hij liet ze nadenken over het verschil tussen lachen en uitlachen. ‘Lachen is gezond, maar uitlachen niet’. Vervolgens heeft Wilfried een (geïmproviseerd) bewegingsstuk op muziek laten zien. Zo kregen de kinderen een idee wat dat nou eigelijk inhoudt, zo’n bewegingsstuk. Daarna is er gelijk een choreografie ontstaan onder begeleiding van Wilfried en door goede inspanning en samenwerking van de kinderen. De giechelige sfeer sloeg om in enthousiasme en er werd hard meegedacht over een volgende beweging. Op de foto’s is te zien dat ze straalden.

 

Om 13:00 uur werd er afgesloten en werden de leerlingen weer rustig naar de bus begeleid. Het is volgens mij een vermoeiende maar superleuke en zinvolle dag geweest! 

Workshopleiders hebben de eerste dag geëvalueerd: ‘Wat ging goed? Wat kon beter?’ Op de PABO waar ik studeer, leer ik mezelf deze vragen te stellen bij alles wat ik doe. Ik vind het daarom zeker goed dat we dit dagelijks met elkaar bespreken. Je leert van elkaar en je kunt je twijfels en vragen bij elkaar kwijt. Zo groeien wij elke dag samen naar het eindproduct.

 

Morgen een nieuwe dag en hopelijk net zo een (als het niet nog mooier wordt) als vandaag.

Tim Olthof (Pabo student, Utrecht)

 

Dag 2 Bartók Boost 2009

De tweede dag van dit mooie project zit er al weer op. Het was wederom een hele leuke dag waar hard gewerkt is en veel lol beleefd is.

De sfeer is zowel door docenten van de Berg en Bosch-school, als door de workshopleiders als zeer prettig ervaren. Er heerste meer rust in de groepen. Waarschijnlijk is de grootste spanning eraf bij de leerlingen en weten ze beter wat er gaat gebeuren. Wel merken we dat de leerlingen zich moeilijk kunnen voorstellen dat er een presentatie/voorstelling aan het ontstaan is. Ze kunnen voor zichzelf niet echt een eindbeeld vormen. In de dagelijkse evaluatie is dit besproken tussen de workshopleiders en Aaltje van Zweden-van Buuren (projectleider Papageno, het project Ontmoeten is een kunstproject, Ontmoeten is een initiatief van Stichting Papageno en het Muziek Centrum van de Omroep in Hilversum). Aaltje stelt voor bij de voorbereiding voor volgend jaar meer aandacht te vestigen op het eindresultaat. Zo zullen leerlingen gerichter kunnen werken.

Bij de workshop tekst zijn vandaag geweldig mooie gedichten geschreven (onderaan de pg. enkele voorbeelden). De leerlingen van de workshop graffiti zijn bij de tekstschrijvers komen kijken om inspiratie op te doen. In eerste instantie was het moeilijk te begrijpen voor enkele leerlingen. Het moest aan hen duidelijk uitgelegd worden dat hun ideeën, woorden en teksten niet gestolen zouden worden maar alleen geleend en gebruikt voor de voorstelling.

Stein en Wessel waren uiteindelijk ook erg blij met de resultaten. ‘Hun’ leerlingen gingen heel voorzichtig en respectvol om met alle woorden en zinnen die ze gehoord hadden bij de dichters.

De studenten van de dansworkshop waren goed moe aan het eind van de dag. Eerst moesten ze in groepen de weg van de schoolingang naar hun stoel in de klas uitbeelden. Elke groep gaf zijn eigen draai hieraan. Met sturende aanwijzingen van Wilfried van Poppel ontstonden er bewegingsstukken. Belangrijk was dat ze al hun bewegingen moesten uitvergroten. Dit verliep na verloop van tijd steeds beter. Later zijn ze op bezoek gegaan bij de muziekworkshop om het ritme te ontdekken waarop zij uiteindelijk moeten gaan bewegen. ’s Middags gingen de kinderen verder met hun bewegingsstukken op het ritme van het leerlingenorkest.

De leerlingen bij de muziekworkshop hadden ook een creatieve dag waarbij ze in groepen een muziekstuk moesten componeren.

Enkele reacties leerlingen:

‘De workshop dans vind ik ook leuk omdat je verschillende opdrachten krijgt. De ene keer krijg je een opdracht met ritme en de andere keer moet je met kracht werken.’

‘Het is leuk dat je in groepjes moet werken maar soms ook moeilijk. Je moet dan naar elkaar luisteren.’

‘De workshop dans vond ik vandaag heel leuk. Gister voelde ik me een beetje een kleuter. Het was allemaal makkelijk. Maar vandaag is moeilijker en dus leuker. Maar soms begrijp ik meester Wilfred niet zo goed.’

Tim: ‘Wat heb je vandaag gedaan?’ Leerling: ‘muziek gemaakt.’ Tim: ‘hé, dat zei je gister ook.’ Leerling: ‘Ja, maar muziek wil ik de hele week maken’

De leerlingen van de workshop multimedia waren vandaag weer erg gemotiveerd. Ze hebben hard gewerkt tot 12:59 uur! Workshopleidster Carina Ellemers gaf aan dat het erg fijn was dat ze de rollen van de begeleiders goed verdeeld had. Het werd voor de leerlingen duidelijk dat ze voor technische vragen bij Max terecht konden, voor filmische vragen bij Carina en voor overige vragen bij hun docent van school. Er heerste een hele positieve sfeer en dat is te zien  in de filmpjes die de leerlingen gemaakt hebben.

Reacties leerling:

‘Het leuke van film is dat je zoveel met de camera kan doen! Je kan gewoon filmen of je kan werken met stopmotion. Door te werken met stopmotion kun je zelf gemakkelijk special effects maken. Dat is vet gaaf!

Enkele gedichten ontstaan in de workshop tekst:

Landschap

Landschap bijna overal op land,

maar niet op de zee, wal of kant.

Landschap dat geeft bijna altijd rust,

of je nou speelt, ligt of klust.

Landschap is bijna altijd groen. Als je er naar heen wilt,

moet je dat doen!

Landschap. In de wereld sterft het uit,

door die stomme stenen gebouwen met een ruit!

Landschap zegt alles en tegelijk niets, ga er heen, pak de fiets.

Gemaakt door P.

De schat

Zo kalm als de wind.

Zo wild als een panter.

De tijd van gezelligheid.

Gezellig met vrienden.

Een verborgen schat,

die in de woestijn ligt.

Je mond blaast een akkoord.

De tijd stopt.

De schat

Gemaakt door R.

Dag 3 Bartók Boost 2009

 

De schuingedrukte stukken uit onderstaande tekst komen uit de reader: Autisme en kunst, een vruchtbare relatie. Samengesteld in het kader van het project Ontmoeten. Geschreven door Aaltje van Zweden – van Buuren (November 2007)

 

Kinderen met autisme kunnen niet of moeilijk contextueel denken. Dat uit zich in gedrag

dat anders is en moeilijk voor de ander te begrijpen: afzondering of juist heel erg veel

aandacht vragen, zichzelf fixeren op één ding, geen grenzen kennen, geen keuzes

kunnen maken, geen rekening houden met anderen, niet met andere kinderen praten of

spelen. Instructies van een docent worden moeizaam verwerkt en daarnaast is er het

onvermogen zelf iets duidelijk te maken.

 

Bovenstaand citaat is voor mij, na drie dagen meegelopen te hebben met de leerlingen en docenten van de Berg en Bosch-school, volkomen duidelijk. Vooral vandaag (woensdag 01-04-‘09), was voor mij een dag waarop ik met verwondering heb staan kijken naar situaties, gedragingen van kinderen, reacties van begeleiders en het ontstaan van kunstzinnig materiaal.

 

De ochtend ging vandaag snel voorbij. De leerlingen zijn gestart in hun eigen thuislokaal/studio en hebben verder gewerkt aan hun opdrachten. Bij tekst hebben ze meer gedichten gemaakt. De bewegingen bij dans zijn gedetailleerder geworden en er is goed te zien dat de leerlingen steeds minder na hoeven te denken bij hun bewegingen (er wordt dus echt hard gewerkt!!). Bij graffiti zijn er twee, meters lange, doeken vol gespoten. Alle studio’s op de benedenverdieping roken naar de chemische verf en enkele leerlingen hebben hun trui tegelijkertijd wat opgepimpt. Al de ontwerpen die er afgelopen twee dagen getekend zijn, zijn vandaag tot één geheel gekomen op doek en verwerkt met graffiti. Overal waar ik kwam, waren jongens en een meisje aan het filmen, dus er is ook genoeg beeldmateriaal verzameld van het hele proces.

Op het programma van vandaag stond dat alle groepen na de pauze bij elkaar kwamen om elkaar te laten zien wat er gemaakt is. Alle workshopleiders hadden dit ‘s ochtends goed duidelijk gemaakt om de leerlingen voor te bereiden op deze drukke, meer chaotische gebeurtenis. Om 12:00 uur verzamelden bijna alle kinderen, begeleiders, workshopleiders, regisseurs en anderen (waaronder ik en professioneel fotograaf Allard) in studio 8.

Stein en Wessel bleven met een klein groepje de graffiti werken afmaken.

 

Nu zou er een begin gemaakt worden voor de uiteindelijke voorstelling. Dit was voor mij al moeilijk voor te stellen, laat staan voor een autistisch kind. Toch vond ik het verbazend goed gaan. De leerlingen hebben ongelofelijk veel geduld opgebracht vandaag.

 

Het bombardement aan prikkels door geluid en beweging van al die kinderen is vaak een enorme aanslag op het zenuwstelsel en kan lastig zijn om zijn te verwerken. Voor autisten is veel niet voor de hand liggend of vanzelfsprekend. Abstracte dingen moeten verduidelijkt en vereenvoudigd worden. Dat betekent bijvoorbeeld taal visueel maken. Hoe, dat hangt af van het niveau van iemand met een autistische stoornis. Ook is het ontwikkelingsprofiel van leerlingen met autisme spectrum stoornis vaak erg disharmonisch, met uitvallers en uitschieters. De resultaten op school kunnen zeer wisselen. Op het ene gebied presteert het kind goed, terwijl op een ander gebied de resultaten sterk achterblijven. Voor de leerkracht is dat moeilijk.

 

Ideeën kwamen op en werden uitgeprobeerd, weer veranderd, nog een keer uitgeprobeerd en nu met muziek. Wachten op elkaar. Naar elkaar luisteren. Op de maat. Als je moest wachten niet praten! Improviseren.

Het was een moeilijk uur. Dit werd voor een aantal kinderen toch te verwarrend en spannend. Elk kind reageerde anders. Maar het merendeel van de leerlingen deed het bewonderenswaardig! En er kon een begin van het totaalplaatje gevormd worden. Geworstel, concentratie, plezier, genot en creativiteit zag ik bij kinderen. Geduld, begrip en creativiteit zag ik bij begeleiders.

 

Een grote rol speelt de activiteit zelf natuurlijk. We zijn niet aan het lezen, rekenen of schrijven. We zijn creatief met verschillende kunstdisciplines in de weer. Als kinderen moeite hebben hun gevoel in woorden uit te drukken, doen ze dat op een trommel of op papier. Ze worden begeleid door mensen die bruisen van enthousiasme en die veel geduld hebben. En daarom weten ze de kinderen te motiveren, te stimuleren en ondersteuning te bieden. Om vandaag maar af te sluiten met een nieuwe slogan: Kunsteducatie is een wondermiddel voor jong en oud.

 

Door middel van kunsteducatie kan een school niet alleen de interesse voor kunst en cultuur bevorderen, maar ook de eigen talenten en ambities van de leerlingen stimuleren. Zeker in het voortgezet speciaal onderwijs en praktijkonderwijs staat het belang van cultuureducatie buiten kijf. Dankzij cultuureducatie krijgen deze leerlingen extra kansen om hun zelfvertrouwen en zelfrespect te ontwikkelen. Kunst helpt immers bij het ontwikkelen van ideeën, ruimtelijk inzicht, fijne motoriek, taakgerichtheid en begrip. Daarnaast helpt kunst bij het onderscheiden van vormen, het ervaren van oorzaak en gevolg, het ervaren van het lichaam in een ruimte en zelfs het oogcontact.

 

 

 

Tim Olthof

 

 

 

Dag 4 & 5 van de Bartók Boost.

 

 

Wat heb ik genoten! Wat een superweek heb ik gehad, en wat een ontroerende voorstelling zetten de kinderen neer!

 

Donderdag is de dag dat alles in elkaar moet vallen. Tjitske, de regisseuse van het stuk, heeft een opzet gemaakt nadat ze al het materiaal van de workshopleiders gekregen heeft. Nu is het een kwestie van alles spelen, laten zien en horen. En dan kijken of ‘het werkt’. Het was een erg inspannende dag voor de begeleiders maar vooral voor de leerlingen. Toch werd steeds duidelijker zichtbaar wat voor een soort voorstelling het zou worden.

 

Toen de leerlingen weer allemaal in de bus richting Houten zaten, ging Tjitske aan de slag met het ‘draaiboek’. Wat moest er nog gebeuren? Wie zorgde waarvoor? En is iedereen het eens met de volgorde waarin al het losse materiaal gepresenteerd wordt? Het was een prettige bespreking zonder al te veel discussie en het was duidelijk dat de workshopleiders en educatiemedewerkers al vaker met elkaar gewerkt hadden en dezelfde visie deelden op het gebied van Cultuur- en Kunsteducatie.

 

Vrijdag was het zover. De voorbereidingen op het MCO verliepen zeer voorspoedig. Enkelen van ons waren vanaf 11:00 aan het werk om de laatste stappen goed te laten verlopen. De zaal werd opgebouwd. Geluidsinstallaties aangelegd. Programmaboekjes gemaakt. Instrumenten zijn van de oefenruimte naar de concertzaal gesjouwd. En nog heel wat klussen waar ik niet bij betrokken was.

De leerlingen kwamen op eigen gelegenheid om 15:00 uur aan in het Muziekcentrum. Toen alle kinderen aanwezig waren, zijn we begonnen met de generale repetitie. Ik heb gelukkig nog even kunnen kijken. Het merendeel van de tijd was ik echter bezig met verschillende voorbereidingen en leerlingen begeleiden bij het ‘omgaan met zenuwen’. De kinderen zagen er goed uit, een aanzienlijk aantal kinderen was zelfs naar de kapper geweest voordat ze richting Hilversum kwamen. Rond half zes konden we naar boven voor een heerlijke maaltijd. Een facilitair medewerkster had voor ongeveer 80 personen pasta met bolognaise saus gemaakt (er was ook een vegetarische versie). Er was niet echt rekening gehouden met de eetlust van deze pubers. Want toen de leerlingen voor een tweede bord in de rij kwamen staan, was het eten toch echt op. Ze vonden het dus in ieder geval wel erg lekker! Maar geen nood…. ……  voor de echte grote eters waren er nog bolletjes. Het was heerlijk weer, dus konden we buiten even uitwaaien. Enkele kinderen gingen lekker in het zonnetje zitten en anderen speelden tikkertje. Allemaal voorbereiding op de voorstelling? Ik was eerlijk gezegd heel benieuwd hoe dit ging aflopen. Toch had ik wel vertrouwen in de leerlingen. Als het moment eenmaal daar is en het publiek zit in de zaal……

 

Rond half 7 kwamen de eerste ouders, broers, zussen en anderen genodigden binnendruppelen. In de mooie hal van het MCO stond een grote tafel met koffie, thee en koekjes voor alle gasten. De mensen werden verwelkomd door de leerkrachten van de Berg en Bosch-school en o.a. door educatief medewerker en tevens projectleider Iris Oltheten. Ook konden de mensen genieten van een filmcompilatie van alle gebeurtenissen van afgelopen week. Het was te merken dat de mensen er zin in hadden en dat ze benieuwd waren naar het resultaat. Overigens heb ik in gesprek met ouders véél positieve reacties gehoord over het project. Velen zeiden dat hun zoon/dochter de week als erg plezierig ervaren had. Citaat: ‘Normaal moeten we J. altijd drie keer wakker roepen, maar nu stond hij ’s ochtends aan ons bed omdat hij vroeg weer wilde gaan’.

 

Ook na afloop waren de reacties lovend. Alle leerlingen kregen een mooie bloem voor hun harde werk en de workshopleiders werden ook bedankt in een kort verhaal van Aaltje van Zweden. Iedereen was zeer tevreden en trots. Wat ik ook erg belangrijk vind, is dat goed te zien was dat de leerlingen trots waren op zichzelf. Dat mocht ook wel, want het was gewoon een voorstelling waarvan iedereen genoten had.

 

Laat nooit meer iemand beweren: ‘met autisten kun je zo weinig’!!

Op het podium gingen de kinderen er helemaal voor. De gedichten werden met gevoel voorgedragen, er werd op de maat en te gelijk gedanst, de filmpjes waren grappig en kunstzinnig en de muziek vulde de ruimte. En allemaal lieten zij zien wat ze in deze week gemaakt hadden.

 

Allemaal als individu maar samen!

 

Tijdens de voorstelling zijn geen foto’s gemaakt om onrust door flitsen te voorkomen. Gelukkig was er een professionele fotograaf bij, die prachtige plaatjes heeft kunnen schieten. Deze zullen via Papageno op de Berg en Bosch-school terecht komen.

 

Ik ben erg blij dat ik de mogelijkheid heb gehad om aan dit project mee te mogen werken. Mijn verslag loopt ten einde. Ik hoop dat iedereen de sfeer heeft kunnen proeven van deze geweldige week, dat het duidelijk geworden is dat iedereen keihard gewerkt heeft, dat er veel lol gemaakt is en dat alle creativiteit naar buiten kon komen om deze kunstweek succesvol te maken.

 

Hartelijk bedankt voor de aandacht, groeten Tim Olthof (3^e jaars Pabo student)